Zmiana ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

W dniu 9 listopada, Prezydent podpisał ustawę z dnia 4 października 2018 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Ustawa ma wejść w życie w terminie 14 dni od jej ogłoszenia. Nowelizacja wprowadza szereg istotnych zmian, które prowadzić będą do poszerzenia katalogu relacji handlowych, w których ustawa będzie znajdowała zastosowanie.

Przedsiębiorcy działający na rynku rolno-spożywczym objęci wymogami ustawy bez względu na obrót

Nowelizacja przewiduje, że  ustawa znajduje zastosowanie do umów nabycia produktów rolnych i spożywczych niezależnie od wartości obrotu pomiędzy stronami oraz wartości obrotu nabywcy lub dostawcy, któremu zarzuca się nadużycie przewagi kontraktowej. Dotychczas ustawa miała zastosowanie wyłącznie, jeżeli w roku wszczęcia postępowania lub w którymkolwiek z dwóch lat poprzedzających wartość obrotów pomiędzy stronami przekroczyła 50 tys. złotych, a jednocześnie łączny obrót podmiotu, któremu zarzuca się nadużycie przekraczał 100 mln  złotych. Z punktu widzenia przedsiębiorców działających na rynku rolno-spożywczym, zniesienie kryterium obrotowego oznacza istotne poszerzenie zakresu stosunków handlowych, do których ustawa będzie miała zastosowanie.

Nowa definicja przewagi kontraktowej

Zgodnie z nowym brzmieniem ustawy, przewagą kontraktową jest występowanie „znacznej dysproporcji w potencjale ekonomicznym nabywcy względem dostawcy albo dostawcy względem nabywcy”. Ustawodawca usunął z definicji przesłankę nieistnienia wystarczających i faktycznych możliwości zbycia albo nabycia produktów rolnych lub spożywczych do lub od innych podmiotów. Efektem zmiany jest poszerzenie pojęcia przewagi kontraktowej. Dla przedsiębiorców oznacza to, że znacznie więcej sytuacji będzie wiązało się z istnieniem  „przewagi kontraktowej” w rozumieniu ustawy, a co za tym idzie, możliwości kontroli przez organy jej wykorzystywania.  Wydaje się, że wprowadzenie pojęcia przewagi kontraktowej wyłącznie do „znacznej dysproporcji w potencjale ekonomicznym” między podmiotami rozszerza zakres stosowania ustawy w sposób nadmierny. Można wskazać w tym miejscu przykładowo na sytuację, gdy nabywcą produktów jest przedsiębiorca generujący wielomiliardowe obroty, dla którego jednak nabywanie danych produktów spożywczych jest mało znaczącym elementem działalności (np. nabywająca owoce spółka, dla której głównym obszarem działalności jest przetwórstwo mięsa, a przetwórstwo lub dalsza sprzedaż owoców jest jedynie poboczną działalnością). W sytuacji, gdy kontrahentem takiej spółki będzie średniej wielkości dostawca owoców (np. o kilkumilionowych obrotach) występowała będzie przewaga kontraktowa w rozumieniu ustawy („znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym”). Jednocześnie jednak taka dysproporcja niekoniecznie będzie miała przełożenie na siłę negocjacyjną w ramach zawierania kontraktu na dostawy owoców – nabywca mimo tego, że ogólnie posiada bardzo duży potencjał ekonomiczny może nie być szczególnie istotnym kontrahentem dla dostawcy. Powyższy przykład obrazuje, że bardziej uzasadnione jest definiowanie przewagi kontraktowej poprzez jej odniesienie do pozycji stron w ramach danej transakcji (tj. ocena siły rynkowej przedsiębiorcy ściśle na rynku, na którym nabywa/sprzedaje on dany produkt), a nie tylko poprzez proste porównanie potencjałów ekonomicznych stron.

Każdy może zgłosić naruszenie i to anonimowo

Dotychczas zgłoszenie dotyczące stosowania praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową mogli składać jedynie przedsiębiorcy, wobec których dopuszczono się stosowania tych praktyk. Nowa ustawa przewiduje, że każdy może zgłosić Prezesowi UOKIK  takie zawiadomienie.. Zniesiono także wymóg składania zawiadomień na piśmie, a także zapewniono, że dane identyfikujące zgłaszającego pozostaną nieujawnione. Przyjęcie takiego rozwiązania może doprowadzić do nieuczciwego nadużywania uprawnienia do składania zawiadomień i składania wielu bezpodstawnych zgłoszeń.

Rygor natychmiastowej wykonalności  w każdej sytuacji

Od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, Prezes UOKIK będzie mógł nadać decyzji lub jej części rygor natychmiastowej wykonalności za każdym razem kiedy uzna, że wymaga tego ochrona interesów dostawców i nabywców. Wcześniej było to możliwe jedynie w przypadku, gdy stosowana praktyka zagrażała dalszemu funkcjonowaniu przedsiębiorcy, w stosunku do którego strona postępowania wykorzystywała przewagę kontraktową.

Ulgowe traktowanie w okresie przejściowym

Zmienione przepisy stosuje się do umów zawartych po ich wejściu w życie oraz umów zawartych wcześniej, ale kontynuowanych po ich wejściu w życie. W stosunku do tych ostatnich umów ustawa przewiduje jednak 6 miesięczny okres przejściowy, w którym Prezes UOKIK, wydając decyzję o uznaniu praktyki za nieuczciwie wykorzystującą przewagę kontraktową, nie nakłada kary pieniężnej, jeżeli adresat tej decyzji w wyznaczonym przez Prezesa UOKiK terminie, nie krótszym niż 14 dni, zaprzestanie stosowania praktyki naruszającej zakaz.

Share This: