Sytuacja prawna sygnalisty została uregulowana – pierwsze regulacje

Postulowana od lat instytucja sygnalisty została wprowadzona do polskiego prawa. Na razie znalazła ona swoje uregulowanie w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Prace nad kolejnymi ustawami trwają.

Dwie ustawy – dwie regulacje

O sygnalistach pisaliśmy już w maju 2018 roku, kiedy trwały prace nad projektem Ustawy o jawności życia publicznego. W projekcie ustawy wskazywano sposób nadawania statusu oraz ochronę sygnalisty. Sygnalista miał być informatorem prokuratura w przypadku podejrzenia popełnienia jednego z wymienionych w ustawie przestępstw.

Przewidywano, że ustawa o jawności życia publicznego będzie pierwszym aktem prawnym, który wprowadzi do polskiego porządku prawnego i ureguluje instytucję sygnalisty. Projekt utknął jednak w Stałym Komitecie Rady Ministrów i do dziś nie został skierowany do Sejmu.

W międzyczasie Sejm uchwalił jednak ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W tej ustawie po raz pierwszy w Polsce uregulowano sytuację sygnalisty. Regulacje, choć nierozbudowane, są jednymi z najistotniejszych w ustawie.

Ustawa weszła w życie w dniu 13 lipca 2018 roku. Od tego momentu każda instytucja objęta zakresem przedmiotowym ustawy obowiązana jest wprowadzić odpowiednie procedury wewnętrzne dotyczące whistleblowingu.

Ramowy charakter regulacji

Ustawa nakłada na poszczególne instytucje obowiązek wdrożenia procedur dot. sygnalistów i określa wymogi, jakim owe procedury powinny odpowiadać.

Konieczne będzie określenie sposobu odbierania zgłoszeń o nieprawidłowościach oraz odpowiedzialnej za to osoby. Procedury powinny określać także sposób ochrony sygnalisty oraz danych osobowych (sygnalisty i osoby, której zarzuca się dokonanie naruszenia). Nadto, obowiązkowe jest określenie rodzaju i charakteru działań następujących po odebraniu zgłoszenia o nieprawidłowościach.

Na gruncie ustawy whistleblowing polega na anonimowym zgłoszeniu rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów dotyczących jej zakresu przedmiotowego. Nie chodzi więc wyłącznie o naruszenia przepisów ustawy, ale także innych norm prawnych z zakresu prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Sygnalista będzie zatem mógł informować również o podejrzeniu popełnienia przestępstw z art. 299 i art. 165a Kodeksu karnego. Wydaje się, że zamysłem ustawodawcy było ogólne określenie zakresu naruszeń zgłaszanych przez sygnalistów, celem poszerzenia możliwości stosowania ustawy.

Z omawianej regulacji wynika, że sygnalistą może być pracownik lub inna osoba wykonująca czynności na rzecz objętej ustawą instytucji. Zakres podmiotowy pojęcia sygnalisty został  bowiem określony możliwie szeroko.

Sankcje za niewdrożenie procedury zgłoszenia

W celu zmobilizowania instytucji do wdrożenia odpowiednich procedur wewnętrznych, ustawodawca przewidział kary administracyjne za niedopełnienie tego obowiązku.

Obok upublicznienia informacji o naruszeniu przepisów, nakazu zaprzestania określonych czynności, cofnięcia koncesji lub zezwolenia najbardziej dotkliwe wydają się kary pieniężne. Ich wysokość sięgać może dwu krotności osiągniętej w wyniku naruszenia korzyści lub unikniętej straty. W przypadku niemożności ustalenia tych wartości górna granica kary pieniężnej wynosi 1.000.000,00 EUR. W stosunku do niektórych, enumeratywnie wymienionych w Ustawie instytucji limity kar zostały podwyższone i sięgają równowartości 5.000.000,00 EUR.

Poza wysokimi karami pieniężnymi Ustawa przewiduje także osobistą odpowiedzialność osób odpowiedzialnych za naruszenie w danej instytucji. Grozi im bowiem zakaz pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym przez okres nie dłuższy niż rok.

Podsumowanie

Wydawało się, że pierwszym aktem prawnym, która wprowadzi do polskiego porządku prawnego instytucję sygnalisty będzie ustawa o jawności życia publicznego. Projekt tej Ustawy utknął jednak na etapie prac w Radzie Ministrów. W tym czasie Sejm uchwalił Ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu również regulującą sytuację sygnalistów. Nie tylko implementuje ona dyrektywę unijną, ale wprowadza zupełnie nową, nieznaną dotąd polskiemu porządkowi prawnemu instytucję. Uregulowania dotyczące sygnalistów budzą niemałe kontrowersje. Należy jednak podkreślić, że są one powszechne w ustawodawstwie państw europejskich. Czas pokaże, w jaki sposób polskie instytucje dostosują się do obowiązującego prawa i czy wdrożone rozwiązania będą skuteczne.

Share This: