Powstanie „superinspekcji żywnościowej” – wady i zalety projektowanych zmian

Na najbliższy piątek, 14 lipca zaplanowano w Sejmie pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o Państwowej Inspekcji Bezpieczeństwa Żywności (dalej: „PIBŻ”). Ten wzbudzający wiele emocji projekt zakłada konsolidację nadzoru nad produkcją żywności w Polsce oraz powierzenie kontroli nad nową inspekcją ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa.

Aktualny stan prawny

W chwili obecnej nadzór nad urzędową kontrolą żywności jest wykonywany przez pięć podmiotów: Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych, Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Inspekcję Weterynaryjną, Państwową Inspekcję Sanitarną oraz Inspekcję Handlową. Model ten oparty jest na strukturach administracji zespolonej, związanej pod względem formalnym i kompetencyjnym z wojewodą lub organami administracji o lokalnym zakresie, co wpływa negatywnie na efektywność działania organów odpowiedzialnych za urzędową kontrolę żywności.

Geneza projektu

Aby bardziej usprawnić funkcjonowanie urzędowej kontroli żywności, a także w celu zapobieżenia nakładających się wzajemnie kontroli podmiotów przez różne inspekcje, zaproponowano zmianę modelu jej funkcjonowania poprzez stworzenie PIBŻ, skupionej w ręku jednego podmiotu, czyli Głównego Inspektora Bezpieczeństwa Żywności, działającego jako centralny organ administracji rządowej i podlegającego Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ustawodawca podczas prac nad projektem wskazywał, że model taki z powodzeniem funkcjonuje w połowie krajów członkowskich UE, w kilku krajach nadzór ten jest wykonywany wspólnie przez Ministra Rolnictwa oraz Ministra Zdrowia, natomiast w kompetencji Ministra Zdrowia pozostaje jedynie w przypadku jednego kraju.

Cel projektu

Podstawowym celem projektowanej ustawy jest stworzenie w Polsce nowego, jednolitego zintegrowanego systemu kontroli bezpieczeństwa i jakości żywności na wszystkich etapach produkcji poprzez skonsolidowanie wszystkich procesów kontrolnych i monitorujących w całym łańcuchu żywnościowym oraz powołanie Państwowej Inspekcji Bezpieczeństwa Żywności, jako części administracji niezespolonej, podległej Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wprowadzenie takiego systemu zdaniem ustawodawcy zwiększy efektywność działań realizowanych obecnie, obejmując w jednej jednostce organizacyjnej całokształt zagadnień związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem żywności. Zakres przedmiotowy proponowanej zmiany dotyczyć ma zarówno produkcji pierwotnej, przetwarzania, transportu, sprzedaży żywności, jak również zapewnienia uczciwych praktyk stosowanych przez podmioty sektora spożywczego. Kontrola ta ma za zadanie urzeczywistniać tzw. ideę „od pola do stołu”, a więc kompleksowy i całościowy nadzór nad żywnością.

Projektowane nowości

Zasadniczą zmianą jest podporządkowanie urzędowej kontroli żywności Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz jej skupienie w kompetencjach jednego podmiotu. Nowa „superinspekcja” ma w założeniach posiadać trójstopniową strukturę, obejmującą następujące podmioty – Główny Inspektor Bezpieczeństwa Żywności (1), wojewódzki i graniczny inspektor bezpieczeństwa żywności (2) oraz powiatowy inspektor bezpieczeństwa żywności (3). O ile idea spionizowania i jednoznacznego podziału kompetencji oraz odpowiedzialności poszczególnych ogniw inspekcji zasługuje na uwagę, o tyle wątpliwości może budzić finansowa i organizacyjna strona proponowanych zmian, związana z koniecznością likwidacji dotychczasowych inspekcji, a także dotycząca kwestii majątkowych i kadrowych z tym związanych.

Z uwagi na konieczność skonsolidowania w ramach jednego podmiotu kilku dotychczasowych inspekcji i znaczące zwiększenie jego znaczenia wątpliwym wydaje się też brak wymogu posiadania przez Głównego Inspektora Bezpieczeństwa Żywności kierunkowego wykształcenia z zakresu weterynarii, który to wymóg dotyczy jego zastępców, tj. Krajowego Lekarza Weterynarii, Krajowego Inspektora Bezpieczeństwa Żywności, Krajowego Inspektora Diagnostyki Laboratoryjnej, Krajowego Inspektora Ochrony Roślin, Nasiennictwa i Nawożenia oraz Krajowego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

Analizując planowane zmiany, należy także podkreślić, że zgodnie z art. 3 ust. 4 projektu ustawy, nadzór nad jakością handlową artykułów rolno-spożywczych nie obejmuje nadzoru w zakresie obrotu detalicznego na etapie sprzedaży konsumentom finalnym, w tym w zakładach żywienia zbiorowego, który jest uregulowany w przepisach odrębnych.

Podsumowanie

Trudno jednoznacznie określić, jak planowana zmiana wpłynie na efektywność funkcjonowania systemu urzędowej kontroli żywności oraz kiedy należy spodziewać się korzystnych zmian w funkcjonowaniu mechanizmów kontroli. Warto jednak podkreślić, iż pomimo przewidywanych przez rząd pierwotnych prognoz wprowadzenia PIBŻ na początku 2018 r., istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie uda się tego dokonać, choćby z powodu konieczności dokonania zmian w około 30 ustawach, do których odnosi się projekt.

Share This:

Dodaj komentarz