Reklama produktów leczniczych OTC, suplementów diety oraz wyrobów medycznych – wybrane ograniczenia.

W ostatnim czasie w mediach dosyć często poruszana jest kwestia niewystarczającej i mało efektywnej regulacji w obszarze reklamy tzw. farmaceutyków, zwłaszcza suplementów diety,  oraz podobieństw reklamy suplementów diety do reklamy leków OTC (over the counter, bez recepty) czy wyrobów medycznych. Swe obawy w zapowiedziach wprowadzenia koniecznych zmian (prace parlamentarnego zespołu ds. regulacji rynku farmaceutycznego pod przewodnictwem posła Waldemara Budy) czy interpelacjach składanych do Ministerstwa Zdrowia (m. in. interpelacja posłanki Małgorzaty Niemczyk nr 12783 z dnia 23 maja 2017 r.) wyrażają także posłowie. Niewątpliwie odmienne modele regulacji reklamy produktów wskazanych wyżej kategorii stwarzają pewne trudności związane z identyfikacją statusu reklamowanych produktów przez przeciętnego odbiorcę.

Reklama produktów leczniczych OTC (kierowana do publicznej wiadomości).

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne (dalej: PF) za reklamę uważa się działalność polegającą na informowaniu lub zachęcaniu do stosowania produktu leczniczego, mającą na celu zwiększenie: liczby przepisywanych recept, dostarczania, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych.

Ograniczenia reklamy leków kierowanej do publicznej wiadomości możemy podzielić wg kryterium:

  1. podmiotowego, zgodnie z którym reklama nie może polegać na prezentowaniu produktu leczniczego przez osoby znane publicznie, naukowców, osoby posiadające wykształcenie medyczne lub farmaceutyczne lub sugerujące posiadanie takiego wykształcenia bądź na odwoływaniu się do zaleceń wymienionego wyżej katalogu osób;
  2. przedmiotowego, zabraniającego kierowania do publicznej wiadomości reklamy produktów leczniczych wydawanych wyłącznie na podstawie recepty, zawierających środki odurzające i substancje psychotropowe lub umieszczonych na wykazach leków refundowanych, zgodnie z odrębnymi przepisami, oraz dopuszczonych do wydawania bez recept o nazwie identycznej z umieszczonymi na tych wykazach.

Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 53 PF reklama produktu leczniczego:

  1. nie może wprowadzać w błąd, powinna prezentować produkt leczniczy obiektywnie oraz informować o jego racjonalnym stosowaniu;
  2. nie może polegać na oferowaniu lub obiecywaniu jakichkolwiek korzyści w sposób pośredni lub bezpośredni w zamian za nabycie produktu leczniczego lub dostarczanie dowodów, że doszło do jego nabycia;
  3. nie może również być kierowana do dzieci ani zawierać żadnego elementu, który jest do nich kierowany.

Z powyższych zapisów jednoznacznie wynika, że reklama produktów leczniczych kierowana do publicznej wiadomości jest uregulowana kompleksowo i nie pozostawia zbyt dużej swobody interpretacyjnej.

Reklama suplementów diety.

Odmiennie niż w przypadku PF, ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowiąca podstawowy akt prawny dotyczący obszaru suplementów diety, w bardzo ograniczony sposób odnosi się do reklamy suplementów diety. Szczegółowe wymogi w tym zakresie zawiera jedynie art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym oznakowanie, prezentacja i reklama suplementów diety nie mogą zawierać informacji stwierdzających lub sugerujących, że zbilansowana i zróżnicowana dieta nie może dostarczyć wystarczających dla organizmu ilości składników odżywczych. Ustawa nie zawiera jednak definicji reklamy, podobnie jak dyrektywa 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych czy dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.

Dlatego też, mając na uwadze brak szczegółowych regulacji odnoszących się do reklamy suplementów diety należy pomocniczo stosować przepisy innych ustaw, odnoszących się do obszaru ochrony konkurencji i konsumentów. Należą do nich ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, regulująca między innymi obszar reklamy wprowadzającej w błąd, porównawczej czy ukrytej oraz ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. I tak, w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zawarto zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających w szczególności na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, które to przypadki nader często dotyczą reklam suplementów diety.

Należy także pamiętać, że w przypadku suplementów diety szczególnie istotna jest regulacja dotycząca zakazu stosowania reklamy wprowadzającej w błąd, a także posługiwania się twierdzeniami przypisującymi produktowi właściwości leczenia chorób, zaburzeń lub wad rozwojowych, jeżeli jest to niezgodne z prawdą. Zastosowanie w przypadku reklam suplementów diety znajdują w szczególności przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, dotyczące czynów nieuczciwej konkurencji występujących w tym obszarze. Artykuł 16 ust. 1 pkt 2 wspomnianej ustawy jako czyn nieuczciwej konkurencji definiuje reklamę wprowadzającą klienta w błąd i mogącą przez to wpływać na jego decyzję co do nabycia towaru lub usługi. Przykładem tego typu niedozwolonej reklamy może być przekaz mający na celu wywołanie wrażenia, że reklamowany suplement diety jest produktem leczniczym. Należy zaznaczyć, że zgodnie z zapisem dyrektywy 2002/46/WE suplementy diety nie tylko nie mogą mieć właściwości produktu leczniczego, lecz nie mogą być również prezentowane w sposób wskazujący na przypisywanie im właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwołujący się do takich właściwości. Dlatego też warto się zastanowić, czy przekaz, w którym farmaceuta czy lekarz poleca pacjentowi suplement diety albo popularny wyrób medyczny nie sugeruje w ukryty sposób ich właściwości leczniczych, a także czy przekaz wskazujący na terapeutyczne właściwości i niemalże natychmiastową skuteczność tych produktów nie wprowadza odbiorcy w błąd co do jego statusu.

Reklama wyrobów medycznych

Podobnie jak w przypadku reklamy suplementów diety także zagadnienia dotyczące reklamy wyrobów medycznych nie zostały uregulowane w ustawie o wyrobach medycznych, zatem również i w tym przypadku stosować do niej należy przepisy odnoszące się do ochrony konkurencji i konsumentów czy zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Problemem odnoszącym się do reklam wyrobów medycznych jest specyficzny sposób ich konstruowania często wykorzystujący obecność lekarza czy osoby sugerującej posiadanie wykształcenia medycznego lub pokrewnego, co może wprowadzać w konfuzję potencjalnego odbiorcę.

Podsumowanie

Wydaje się, że planowana od dłuższego czasu nowelizacja przepisów odnoszących się przede wszystkim do reklamy suplementów diety, zakładająca na przykład wprowadzenie zakazu występowania w spotach reklamowych tzw. białego personelu, czy wymóg wyraźnego i jednoznacznego oznakowania statusu produktu wywoła pozytywny skutek w postaci mniejszej ilości przypadków wprowadzania odbiorcy w błąd, powinna też wpłynąć na zwiększenie świadomości odbiorcy co do kategorii reklamowanych (i nabywanych) produktów.

 

Share This:

Dodaj komentarz