Nowe zasady naprawiania szkód wyrządzonych przez naruszenie prawa konkurencji

Do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji. Aktualnie projekt jest po I czytaniu na posiedzeniu Sejmu. Zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia.

Cel regulacji

Celem projektowanej ustawy jest transpozycja do prawa polskiego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej.

Podstawowym założeniem powyższej dyrektywy, a zatem również i projektowanej ustawy, jest zachowanie równowagi pomiędzy publicznoprawnym i prywatnoprawnym mechanizmem realizowania prawa konkurencji oraz zapewnienie pełnego prawa do naprawienia szkody osobom poszkodowanym przez naruszenia unijnych reguł konkurencji.

Zakres regulacji oraz modyfikowane akty prawne

Zakresem przyszłej ustawy objęte są zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez naruszenie prawa konkurencji oraz zasady dochodzenia roszczeń z tego tytułu w postępowaniu cywilnym.

Zmiany wprowadzane zakresem regulacji projektowanej ustawy obejmują przede wszystkim obszar prawa cywilnego materialnego i prawa cywilnego procesowego, a także prawa konkurencji. Oznacza to, że modyfikacje dotkną konstrukcji prawnych uregulowanych w następujących ustawach: (i) ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459), (ii) ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016, poz. 1822), (iii) ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003, poz. 1503) oraz (iv) ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2017, poz. 229).

Zmiany w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny

  • Zmiana § 1 w art. 4421 Kodeksu cywilnego, odnosząca się do określenia początku biegu trzyletniego terminu przedawnienia, o którym mowa w zdaniu pierwszym tego przepisu, która implementuje art. 10 ust. 2 dyrektywy 2014/104/UE. Zgodnie z tą zmianą, na równi z wiedzą poszkodowanego o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia będzie traktowana możliwość uzyskania przez poszkodowanego takiej wiedzy przy zachowaniu należytej staranności (tj. staranności, o której mowa w art. 355 Kodeksu cywilnego).

Zgodnie z uzasadnieniem do projektowanej ustawy, opisane wyżej rozwiązanie dotyczące określenia początku biegu przedawnienia odpowiadaj pożądanemu kierunkowi rozwoju instytucji przedawnienia nie tylko w przypadku roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, ale w odniesieniu do wszelkich roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Z tego względu stwierdzono, iż należy przyjąć je jako regułę ogólną i zamieścić w zmienianym § 1 art. 4421 Kodeksu cywilnego.

 Zmiany w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

  • W art. 18 ustawy dodaje się ust. 1a, który wyłącza w odniesieniu do czynów nieuczciwej konkurencji stanowiących naruszenie prawa konkurencji w rozumieniu projektowanej ustawy stosowanie przepisu art. 18 ust. 1 pkt 4, który przyznaje poszkodowanemu roszczenie o naprawienie szkody na zasadach ogólnych.
  • W zmienianym art. 20 ustawy, dotyczącym przedawnienia roszczeń z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji, nowy ust. 1 zawiera ogólną zasadę, zgodnie z którą – tak jak dotychczas – roszczenia z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji przedawniają się z upływem trzech lat, a bieg przedawnienia rozpoczyna się oddzielnie co do każdego naruszenia. Kolejne ustępy omawianego artykułu wprowadzają natomiast regulacje szczególne – wyjątki od tej zasady, dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem nieuczciwej konkurencji, w tym czynem nieuczciwej konkurencji będącym jednocześnie naruszeniem prawa konkurencji w rozumieniu projektowanej ustawy.

Zmiany w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mają na celu wyłączenie stosowania przepisów tej ustawy do roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji, które stanowią jednocześnie naruszenie prawa konkurencji w rozumieniu projektowanej ustawy. Do takich roszczeń stosować się będzie tylko projektowana ustawa. Jednocześnie postanowiono, przy okazji nowelizacji ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, zmodyfikować wadliwie skonstruowane i nieaktualne odesłanie do przepisów Kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia.

Zmiany w ustawie z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów

  • W art. 73 ust. 2 ustawy dodaje się pkt 6 wprowadzający dodatkowy wyjątek od zakazu wykorzystania w innych postępowaniach informacji uzyskanych w toku postępowania przed Prezesem UOKiK. Takie wykorzystanie będzie możliwe również w postępowaniu cywilnym w sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji – w zakresie, w jakim zezwalają na to przepisy projektowanej ustawy.
  • W art. 89a ustawy dodaje się ust. 13, który wprowadza wyjątek od przewidzianego w ust. 12 zakazu wykorzystania w innych postępowaniach informacji i dowodów uzyskanych przez Prezesa UOKiK w związku z zastosowaniem procedury dobrowolnego poddania się karze pieniężnej, mających charakter oświadczenia strony uczestniczącej w tej procedurze, obowiązującego w przypadkach, gdy Prezes UOKiK odstąpił od stosowania tej procedury lub strona odstąpiła od udziału w tej procedurze. Takie wykorzystanie będzie możliwe w postępowaniu cywilnym w sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji – w zakresie, w jakim zezwalają na to przepisy projektowanej ustawy.

Zmiany w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów mają na celu powiązanie przepisów tej ustawy z przepisami projektowanej ustawy określającymi zasady wykorzystania w postępowaniu cywilnym o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji informacji i dowodów zgromadzonych w toku postępowania przed organem ochrony konkurencji.

Zasady dochodzenia roszczeń z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez naruszenie prawa konkurencji w postępowaniu cywilnym

Zgodnie z projektowaną ustawą, sprawy o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji będą należeć do właściwości sądów okręgowych bez względu na wartość przedmiotu sporu. Niezależnie od przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących właściwości, powództwo o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji będzie można wytoczyć także przed sąd, przed którym toczy się już postępowanie w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez to samo naruszenie prawa konkurencji.

W celu wzmocnienia ochrony uczestników rynku, projektowana ustawa przewiduje, że w sprawach objętych zakresem zastosowania ustawy powództwa na rzecz przedsiębiorców poszkodowanych przez naruszenie prawa konkurencji będą mogły wytaczać organizacje zrzeszające przedsiębiorców, które w swoich zadaniach statutowych posiadają ochronę rynku przed praktykami stanowiącymi naruszenie prawa konkurencji.

Znaczące zmiany dotyczą postępowania dowodowego. W powyższym zakresie projektowana ustawa zmierza do ułatwienia poszkodowanemu dostępu do niezbędnych środków dowodowych, przy uwzględnieniu uzasadnionych interesów innych osób, w tym domniemanego sprawcy naruszenia, a także potrzeb publicznoprawnego mechanizmu egzekwowania prawa konkurencji. W tym celu wprowadzony zostać ma szczególny, nieznany obecnie w polskiej procedurze cywilnej, rodzaj wniosku – wniosek o wyjawienie środka dowodowego. Instytucja ta polega na tym, że sąd, na wniosek powoda, który uprawdopodobni swoje roszczenie i który zobowiąże się, że uzyskany w ten sposób dowód będzie wykorzystany jedynie na potrzeby toczącego się postępowania, może nakazać pozwanemu lub osobie trzeciej wyjawienie środka dowodowego, który znajduje się w dyspozycji pozwanego lub osoby trzeciej. Wniosek o wyjawienie, na podobnych warunkach, będzie mógł złożyć również pozwany.

Dla wzmocnienia skuteczności postanowień nakazujących wyjawienie środka dowodowego proponuje się w projekcie ustawy, aby takie prawomocne postanowienie, po nadaniu mu klauzuli wykonalności, stanowiło tytuł wykonawczy i jako takie podlegało wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Zastosowanie w tym zakresie znajdą przepisy o egzekucji świadczeń niepieniężnych zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego. Projekt ustawy przewiduje również dodatkowe sankcje, które mogą być zastosowane w przypadkach, gdy osobą uchylającą się od wyjawienia środka dowodowego lub osobą dopuszczającą się zniszczenia takiego środka w celu udaremnienia jego wyjawienia, jest strona postępowania.

Definicja kartelu

W oparciu o dyrektywę 2014/104/UE, projektowana ustawa wprowadza definicję kartelu. Jest to novum w prawie polskim, bowiem dotychczas polskie przepisy nie zawierały legalnej definicji tego pojęcia. Zgodnie z proponowaną definicją obejmuje ona takie porozumienia i praktyki ograniczające konkurencję przewidziane w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, które zostały uzgodnione przez co najmniej dwóch przedsiębiorców, będących wobec siebie konkurentami i które zmierzają do skoordynowania działań konkurencyjnych na rynku lub wpływania na istotne czynniki konkurencji.

Share This:

Dodaj komentarz