Co dalej z dematerializacją akcji na okaziciela?

Już 9 lutego 2015 r., nieistniejąca obecnie Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego opublikowała projekt założeń legislacyjnych zmiany Kodeksu spółek handlowych[1] dotyczącej dematerializacji akcji na okaziciela. Obecnie prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych  oraz  ustawy o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (wpisanym pod numerem UD117 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod nazwą: projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw), prowadzi Ministerstwo Sprawiedliwości.

Tekst projektu ustawy nie został jak dotąd opublikowany, określono jednak jego główne założenia:

  • wprowadzenie obligatoryjnej dematerializacji (zmiany formy akcji z papierowej na zapis w systemie teleinformatycznym) akcji na okaziciela i fakultatywnej dematerializacji akcji imiennych spółek akcyjnych i spółek komandytowo-akcyjnych, które nie podlegają obowiązkowej dematerializacji w rozumieniu przepisów ustawy o ofercie publicznej[2] i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi[3];
  • wprowadzenie obowiązku przekształcenia akcji na okaziciela na akcje imienne w razie woli zachowania akcji w postaci dokumentowej (niezdematerializowanej);
  • stworzenie rejestru akcjonariuszy, w którym ujawniane będzie przysługiwanie praw z akcji niemających formy dokumentu.

Przyczyna prac legislacyjnych

Jako przyczynę podjęcia prac legislacyjnych nad omawianym projektem wskazano konieczność zwiększenia przejrzystości oraz efektywności wymiany informacji w sprawach podatkowych (zgodnie ze standardami OECD) oraz możliwość pozyskiwania przez organy administracji podatkowej informacji o udziałowcach spółek akcyjnych oraz komandytowo-akcyjnych dysponujących akcjami na okaziciela.

Zdaniem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, to konstrukcja akcji na okaziciela w spółkach niepublicznych powoduje, że Polska jest zaliczana w tym zakresie do państw, które nie gwarantują wymiany informacji podatkowych o posiadaczach akcji na okaziciela z powodu braku możliwości ich identyfikacji. Również Minister Finansów podniósł, że Polska jest przez to zaliczana do krajów wysokiego ryzyka i może się to odbić niekorzystnie na pozycji Polski na forum międzynarodowym m. in. G-20. Komisja stwierdziła, że stanowisko Ministra Finansów jest uzasadnione, ponieważ faktyczny brak możliwości identyfikacji uprawnionego (właściciela) z akcji na okaziciela może prowadzić do łatwych nadużyć związanych np. z praniem brudnych pieniędzy. Problem ten natomiast nie występuje w spółkach publicznych, ponieważ w przypadku tych akcji, które podlegają obligatoryjnej dematerializacji, ustalenie ich właściciela jest możliwe po analizie stanu rachunku papierów wartościowych prowadzonego przez dom maklerski[4].

Kontynuując rozważania, Komisja stwierdziła, że nie istnieją powody, dla których system prawny chroniłby anonimowość akcjonariusza spółki niepublicznej, zaś konstrukcja akcji na okaziciela ma służyć ułatwieniu funkcji obiegowej akcji jako papieru wartościowego na okaziciela. Dlatego też, zdaniem Komisji, problem zasygnalizowany przez Ministra Finansów może być rozwiązany przez wdrożenie obligatoryjnej dematerializacji wszystkich akcji spółki publicznej i akcji w spółce niepublicznej.

Założenia projektu

Głównym założeniem omawianego projektu ustawodawczego jest, jak wskazano powyżej, wprowadzenie obligatoryjnej dematerializacji akcji na okaziciela i fakultatywnej dematerializacji akcji imiennych spółek akcyjnych i spółek komandytowo-akcyjnych, które nie podlegają obowiązkowej dematerializacji w rozumieniu przepisów ustawy o ofercie publicznej i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Dodatkowo, w razie woli zachowania akcji w postaci dokumentu (niezdematerializowanej) obowiązkowe byłoby przekształcenie akcji na okaziciela na akcje imienne. Podstawa dla dematerializacji akcji zostałaby uregulowana w KSH. Projektowane przepisy mają stanowić odpowiedniki obowiązujących regulacji dopuszczających fakultatywną dematerializację obligacji, bankowych papierów wartościowych, oraz niepublicznych certyfikatów inwestycyjnych[5].

Planowane zmiany zakładają również powstanie rejestru akcjonariuszy, w którym ujawniane byłoby przysługiwanie praw ze zdematerializowanych akcji. Co ciekawe, wpis w omawianym rejestrze, dotyczący przeniesienia praw z akcji miałby charakter konstytutywny. Jest to, zdaniem Komisji, uzasadnione ze względu na istniejące w obecnym stanie prawnym wątpliwości związane z rozporządzaniem akcjami na okaziciela, złożonymi w depozycie. Samo zawarcie umowy, przykładowo, sprzedaży akcji na okaziciela, które zostały złożone w depozycie nie przeniesie ich własności na nabywcę, bowiem do przeniesienia praw z dokumentu na okaziciela konieczne jest wydanie tego dokumentu[6]. Powszechnie przyjęte jest natomiast, że przesłanki tej nie spełnia przeniesienie posiadania w trybie art. 350 KC, tj. poprzez zawarcie umowy oraz zawiadomienie podmiotu, u którego akcje zostały zdeponowane.

Zaproponowano również wprowadzenie pojęcia świadectwa rejestrowego tak, by odróżnić je od świadectwa depozytowego wystawianego na podstawie przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Katalog sankcji za niewykonanie obowiązku dematerializacji akcji na okaziciela, nieprzekształcenia akcji na okaziciela na akcje imienne w terminie lub za wydawanie akcji na okaziciela w postaci dokumentu akcji (niezdematerializowanej) odpowiadałby sankcjom istniejącym w KSH (wskazano w tym zakresie przepisy art. 590, 591, 592 i 594 KSH), oraz obejmowałby zakaz pobierania dywidendy do chwili wykonania obowiązków ustawowych[7].

Stan prac legislacyjnych na dzień 23 listopada 2016 roku

Zgodnie z informacją uzyskaną od Ministerstwa Sprawiedliwości, na dzień 23 listopada 2016 roku omawiany projekt ustawy znajduje się na etapie uzgodnień wewnątrzresortowych. Po ich zakończeniu projekt zostanie przekazany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych.

Podsumowanie i ocena projektu

Słusznie wskazuje się, że dematerializacja akcji na okaziciela powinna służyć w przeważającej mierze samym spółkom[8]. Uzyskają one bowiem możliwość łatwego ustalenia składu akcjonariuszy, wyeliminowane zostaną koszty wiążące się z koniecznością druku, przechowywania i transportowania dokumentów akcji, zredukowane zostanie również ryzyko związane z utratą dokumentów akcji.

Podniesiono również, że zaproponowane rozwiązanie wpisuje się w trend światowy, zaś istniejące dotychczas regulacje (w szczególności uczynienie z faktu dematerializacji akcji kluczowego elementu definicyjnego spółki publicznej) stanowią pewien anachronizm. Dematerializacja, jako czynność techniczna powinna bowiem dotyczyć zarówno spółek publicznych jak i niepublicznych[9].

Pozostaje zatem z niecierpliwością oczekiwać na publikację treści projektu.

[1] Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578, z późn. zm, dalej „KSH”)

[2] Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1639, z późn. zm.)

[3] Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1636, z późn. zm.)

[4] Por. projekt założeń legislacyjnych zmiany kodeksu spółek handlowych, dotyczących dematerializacji akcji na okaziciela z dnia 9 lutego 2015 r. (https://bip.ms.gov.pl/Data/Files/_public/kkpc/projekty-na-stronie-ms/dematerializacja—projekt-kkpc-2015-02-09-do-dl.doc)

[5] Tak Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego w projekcie założeń legislacyjnych z dnia 9 lutego 2015 r. (https://bip.ms.gov.pl/Data/Files/_public/kkpc/projekty-na-stronie-ms/dematerializacja—projekt-kkpc-2015-02-09-do-dl.doc)

[6] Por. art. 92112 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm., dalej „KC”)

[7] Tak Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego w projekcie założeń legislacyjnych z dnia 9 lutego 2015 r. (https://bip.ms.gov.pl/Data/Files/_public/kkpc/projekty-na-stronie-ms/dematerializacja—projekt-kkpc-2015-02-09-do-dl.doc)

[8] Tak K. Rzeszczyk-Król, Zmierzch anonimowości akcjonariuszy? Projekt nowelizacji k.s.h. przedstawiony przez Ministerstwo Sprawiedliwości, 1 września 2016 r., korporacyjnie.pl (http://www.korporacyjnie.pl/zmierzch-anonimowosci-akcjonariuszy-projekt-nowelizacji-k-s-h-przedstawiony-przez-ministerstwo-sprawiedliwosci/)

[9] A Radwan., Więcej transparentności w prawie spółek: akcje imienne, dematerializacja i rejestr akcjonariuszy, 24 sierpnia 2016 r., korporacyjnie.pl (http://www.korporacyjnie.pl/wiecej-transparentnosci-w-prawie-spolek-akcje-imienne-dematerializacja-i-rejestr-akcjonariuszy-3/)

Share This:

Dodaj komentarz