Zmiany w ustawie o usługach płatniczych

Dnia 21 października 2016 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o usługach płatniczych oraz niektórych innych ustaw (dalej „Ustawa”). Ustawa została przekazana Prezydentowi i Marszałkowi Senatu. Zgodnie z uchwalonym w dniu 21 października 2016 r. brzmieniem Ustawy wejdzie ona w życie po upływie 60 dni od dnia ogłoszenia, za wyjątkiem art. 10 pkt 11, który wejdzie w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z mocą od 9 października 2016 r., art.1 pkt 4, art. 2, art. 3 pkt 2 lit. b, art. 5, art. 7 pkt 3, art. 9 pkt 3 lit. a, art. 10 pkt 1-10, które wejdą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia oraz art. 1 pkt 17 w zakresie dodawanego art. 59 ir, art. 3 pkt 7, art. 9 pkt 8, które wejdą w życie po upływie 20 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Cel regulacji

Ustawa powstała w celu dostosowania krajowych regulacji do rozporządzenia 2015/751 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2015 roku w sprawie opłat interchange w odniesieniu do transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę (dalej „Rozporządzenie MIF”) oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/92/UE z dnia 23 lipca 2014 roku w sprawie porównywalności opłat związanych z rachunkami płatniczymi, przenoszenia rachunku płatniczego oraz dostępu do podstawowego rachunku płatniczego (dalej „Dyrektywa PAD”).

Jedną z istotniejszych zmian wynikających z wdrożenia Dyrektywy PAD jest wprowadzenie do ustawy o usługach płatniczych podstawowego rachunku płatniczego oraz podstawowych usług płatniczych powiązanych z tym rachunkiem. Zgodnie z Diagnozą stanu rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce opublikowaną przez Narodowy Bank Polski (dalej „NBP”) w grudniu 2013 r. wciąż znaczna część polskiego społeczeństwa nie posiada rachunku bankowego. Jak wynika z badań prezentowanych w raporcie Banku Światowego w 2014 r. dotyczącym finansowego wykluczenia na świecie, rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej posiada jedynie 78% dorosłych Polaków.

Zgodnie z założeniami Ustawy wprowadzone rozwiązania powinny spowodować wzrost ubankowienia w Polsce, a w efekcie rozwój obrotu bezgotówkowego, który jest tańszy i bezpieczniejszy niż obrót gotówkowy.

Zakres regulacji

Ustawa rozszerza zakres ustawy o usługach płatniczych wskazując, że będzie ona również regulowała zasady dostępu do podstawowego rachunku płatniczego, zasady dotyczące porównywalności opłat za usługi powiązane z rachunkiem płatniczym, a także zasady funkcjonowania schematów płatniczych oraz nadzoru nad tymi schematami. Projekt wprowadza niezbędne definicje takie jak: schemat płatniczy, organizacja płatnicza, przetwarzanie transakcji płatniczych, dostawca przekazujący, dostawca przejmujący, identyfikator dostawcy, konsument, kredyt w rachunku płatniczym, numer rozliczeniowy dostawcy usług płatniczych, usługi powiązane z rachunkiem płatniczym, polecenie przelewu.

Podstawowy rachunek płatniczy

Ustawa wprowadza przepisy, które mają zapewnić konsumentom dostęp do podstawowego rachunku płatniczego oraz do podstawowych usług płatniczych powiązanych z tym rachunkiem. Usługa dostępu do takiego rachunku – w ramach określonych limitów transakcji – będzie bezpłatna. Dostęp do podstawowego rachunku płatniczego będzie umożliwiał dokonywanie wpłat i wypłat, wykonywanie podstawowych transakcji płatniczych przez polecenie przelewu i polecenie zapłaty, a także będzie umożliwiał korzystanie z karty płatniczej, z wyłączeniem karty kredytowej. Rachunek ten będzie mógł być oferowany przez banki krajowe, oddziały banków zagranicznych, instytucje kredytowe oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe dla konsumentów niekorzystających dotychczas z rachunku bankowego (rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej).

Ustawa wprowadza miesięczny limit piętnastu bezpłatnych poleceń przelewu (w tym zleceń stałych), po przekroczeniu których dostawca usług będzie mógł pobierać opłatę za realizację tych usług. Opłata ta nie będzie mogła być jednak wyższa niż najczęściej pobierana opłata przez danego dostawcę za analogiczną usługę powiązaną z jakimkolwiek innym rachunkiem płatniczym oferowanym przez tego dostawcę. Możliwe również będzie pobieranie przez dostawcę opłaty z tytułu wydania karty płatniczej oraz za wypłaty gotówki z bankomatów i wpłatomatów nienależących do dostawcy prowadzącego rachunek podstawowy.

Przeniesienie rachunku płatniczego

Ustawa wprowadza regulacje, które mają na celu zapewnienie szybkiego i bezpiecznego przenoszenia rachunków płatniczych pomiędzy poszczególnymi dostawcami usług, np. z banku do spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej. Obowiązek stosowania przepisów w zakresie przenoszenia rachunków płatniczych będzie dotyczył rachunków prowadzonych dla konsumentów.

Dostawca usług będzie zobowiązany do udzielania bezpłatnie informacji konsumentowi o procesie przeniesienia rachunku płatniczego w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji. Przeniesienie rachunków będzie następowało na wniosek konsumenta.

Obowiązki informacyjne oraz internetowe porównywarki ofert

Wprowadzony zostanie obowiązek udostępniania konsumentom dokumentu zawierającego informację o opłatach za usługi znajdujące się w wykazie reprezentatywnych usług powiązanych z rachunkiem płatniczym oraz podlegających opłacie. Dokument dotyczący opłat będzie wydawany na wniosek konsumenta, tworzony w formacie ujednoliconym na poziomie unijnym oraz przekazywany konsumentom nieodpłatnie. Dostawca usług płatniczych będzie zobligowany do przekazywania konsumentom w trakcie trwania umowy informacji o zmianach opłat za usługi zawarte w wykazie usług reprezentatywnych. Zestawienie dotyczące opłat powinno być sporządzane przynajmniej raz w roku oraz powinno zawierać informacje o stopie oprocentowania kredytu w rachunku płatniczym, całkowitej kwocie odsetek pobranych z tego tytułu oraz o stopie oprocentowania środków pieniężnych na rachunku płatniczym.

Projekt zmian wprowadza przepisy regulujące funkcjonowanie stron internetowych, które prezentują informacje dotyczące rachunków płatniczych oferowanych przez dostawców usług płatniczych. Oferty będą porównywane między innymi w zakresie opłat pobieranych w związku z prowadzonymi rachunkami płatniczymi czy liczby bankomatów, z których można wypłacać gotówkę bezpłatnie.

Opłata interchange

Zostaną skreślone obowiązujące przepisy dotyczące opłaty interchange. W ich miejsce pojawią się przepisy nakładające obowiązek na organizację kartową, wydawców kart płatniczych oraz agentów rozliczeniowych udostępniania na swoich stronach internetowych informacji o aktualnych stawkach opłaty interchange.

Schematy płatnicze

Ustawa przewiduje dodanie do ustawy o usługach płatniczych nowego rozdziału „VIIb – Schematy płatnicze”. Zawarto w nim opis działań jakie będzie podejmował Prezes NBP w zakresie nadzoru nad schematami płatniczymi. Ponadto uregulowano w nim warunki prowadzenia schematu płatniczego w Polsce, tj. uzyskanie zgody Prezesa NBP, w tym warunki zawiązane z zapewnieniem zasad dostępu do schematów płatniczych innym dostawcom usług płatniczych.

Ustawa wprowadza pojęcie schematu płatniczego i definiuje go jako zbiór zasad przeprowadzania transakcji płatniczych, zasad wydawania i akceptowania przez dostawców usług płatniczych instrumentów płatniczych oraz przetwarzania transakcji płatniczych wykonywanych przy użyciu instrumentów płatniczych oraz system kart płatniczych.

Analogicznie do systemów płatności, przewiduje się wprowadzenie przepisów dotyczących składania wniosku o wydanie przez Prezesa NBP zgody na prowadzenie schematu płatniczego, kryteriów oceny zasad jego funkcjonowania oraz przesłanek odmowy wydania zgody.

W celu zapewnienia realizacji nadzoru Prezesa NBP nad schematami płatniczymi w trakcie ich funkcjonowania, nałożono na organizacje płatnicze obowiązek przekazywania Prezesowi NBP kwartalnych informacji niezbędnych do dokonania ich oceny, jak również prawo żądania informacji i dokumentów niezbędnych do oceny zgodności zasad funkcjonowania schematu płatniczego z przepisami prawa oraz zapewnienia bezpieczeństwa i sprawności jego funkcjonowania.

Szczegółowy zakres informacji i dokumentów, które mają być dołączone do wniosku o wydanie zgody Prezesa NBP na funkcjonowanie schematu płatniczego zostanie określony w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw instytucji finansowych, wydanym po uzyskaniu opinii Prezesa NBP.

Prezes NBP będzie prowadził i ogłaszał na swojej stronie internetowej listę schematów płatniczych obowiązujących na terenie Polski.

Nadzór

Nadzór nad funkcjonowaniem schematów płatniczych będzie sprawował Prezes NBP. Ze sprawowanego przez niego nadzoru zostaną wyłączeni wydawcy instrumentów płatniczych i agenci rozliczeniowi. Nadzór nad tymi podmiotami, w zakresie przewidzianym w Rozporządzeniu MIF, zostanie powierzony Komisji Nadzoru Finansowego (dalej „KNF”), która obecnie sprawuje nad nimi nadzór ostrożnościowy. Ustawa wprowadza przepisy określające zakres czynności, jakie KNF powinien wykonywać w związku z wyznaczeniem KNF jako jednego z organów odpowiedzialnych za przestrzeganie i egzekwowanie przepisów Rozporządzenia MIF.

Sankcje za naruszenie przepisów Rozporządzenia MIF

Projekt zmian przewiduje wprowadzenie sankcji za niestosowanie się przez dostawców usług płatniczych do przepisów Rozporządzenia MIF. KNF będzie mogła nałożyć, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości do 1 mln zł lub do wysokości 10% przychodu wskazanego w ostatnim zbadanym sprawozdaniu finansowym, a w przypadku braku obowiązku badania sprawozdania finansowego – karę nie większą niż 10% przychodu wskazanego w ostatnim zatwierdzonym sprawozdaniu finansowym lub 500.000 zł w zależności od rodzaju i wagi naruszenia oraz wpływu naruszenia na prawidłowe funkcjonowanie rynku usług płatniczych. W przypadku stwierdzenia okoliczności wskazujących na możliwość wystąpienia zagrożenia niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków określonych w Rozporządzeniu MIF przez krajowe instytucje płatnicze, KNF będzie mogła wydawać zalecenia oraz występować o udzielenie informacji i wyjaśnień przez te podmioty.

Analogiczne rozwiązanie w zakresie środków nadzorczych za naruszenie obowiązków i zakazów wynikających z Rozporządzenia MIF zostało zaprojektowane w ramach sprawowania przez KNF nadzoru nad instytucjami pieniądza elektronicznego. Należy jednak podkreślić, że odpowiednie środki nadzorcze wobec banków będą możliwe do zastosowania przez KNF bez konieczności dokonywania zmian w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe. Wynika to z faktu, że środki przewidziane w tej ustawie stosuje się w wyniku naruszenia przepisów innych ustaw oraz innych bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej regulujących działalność banków.

Jeśli zainteresował Państwa jakikolwiek temat związany z powyższym zagadnieniem, eksperci firmy prawniczej Kochański Zięba i Partnerzy pozostają do Państwa dyspozycji.

Share This:

Dodaj komentarz